Waarom zwijgen zoveel vrouwen over hun pijn?

Wanneer ik vertel over wat Womb Awakening Vlaanderen is op de vraag: “Wat doe je?”, waarbij ik uitleg dat ik opleidingen en ondersteuning bied rond holistisch vrouwelijk welzijn, krijg ik heel vaak de meest intieme verhalen van vrouwen — en mannen die met vrouwen leven — te horen.

“Ik heb zelf drie miskramen gehad. Maar heb daar eigenlijk nooit hulp voor gezocht, of dit gedeeld. Dat werk dat je doet is echt nodig.”

“Mijn volledige volwassen leven heb ik met pijn geleefd als vrouw. Had ik toen maar iemand gehad zoals jou die me kon ondersteunen. Maar toen werd er niet over gesproken hé.”

“De menopauze waar mijn vrouw momenteel doorgaat, weegt inderdaad zwaar op de relatie. Maar ik weet niet wat ik moet doen om haar te ondersteunen. Mocht zij zo’n hulp kunnen krijgen, zou dit zo goed zijn voor haar.”

Deze verhalen hoor ik zo vaak dat ik mezelf de vraag stel: waarom zwijgen zo veel mensen over hun pijn en kiezen ze om dit in stilte te dragen? Wat kan de rol van holistische zorg hierin betekenen binnen het kader van nazorg na medische ingrepen of moeilijke fysiologische processen?

Op de vraag waarom vrouwen hun pijn meestal in stilte dragen is er vanuit de antropologie een antwoord, en tegen het einde van dit artikel sla ik de brug met de rol die jij als holistische welzijnswerker kan innemen om vrouwenleed uit de stilte te halen en in de zachtheid van verbinding te brengen.

De eerste reden waarom vrouwen zwijgen, is dat de medische ervaringen en vrouwenpijn die ze vandaag meemaken wel lichamelijk voelbaar zijn, maar sociaal onzichtbaar blijven.

De meeste medische ingrepen of lichamelijke klachten waar vrouwen mee kampen, gebeuren binnen gesloten praktijken en laten weinig zichtbare sporen na. Menstruatiekrampen zijn intens voelbaar, maar niet zichtbaar. Een abortusprocedure vindt plaats in een besloten setting en wordt nadien vaak meteen als afgerond beschouwd wanneer het vruchtje is losgelaten. De lichamelijke handeling is dan voorbij, maar de impact van dat proces blijft vaak veel langer nazinderen.

Wat hier vaak ontbreekt, is publieke erkenning. Erkenning dat het niet de individuele schuld van een vrouw is dat ze pijn ervaart of ziek wordt, maar dat dit vaak een normale lichamelijke reactie is op een maatschappelijk tempo dat te hoog, te snel en te hard ingaat tegen wat het receptieve vrouwelijke lichaam nodig heeft om te gedijen.

Antropologisch gezien bestaan er voor deze ervaringen nauwelijks overgangen. Er zijn geen rituelen die deze intense processen markeren, geen gedragen momenten die ruimte maken om te spreken of om gehoord te worden. Wat ontbreekt, is een gedeeld narratief tussen vrouwen die gelijkaardige ervaringen doormaken. Zonder zulke overgangsmomenten blijft elke vrouw op haar eigen eiland, met een ervaring die geen publieke bedding krijgt.

Onderzoek binnen de sociologie toont consequent aan dat reproductieve gebeurtenissen, zoals abortus, miskraam, fertiliteitsuitdagingen, menopauzale klachten en gynaecologische pijn, historisch zijn gekaderd als privé, lastig en iets om “sterk” in te zijn. Die pijn hebben vrouwen jarenlang leren dragen in stilte, niet alleen door het taboe dat hierop rust, maar ook omdat wanneer sommigen toch moedig genoeg waren om te spreken, er niet altijd steun of erkenning volgde.

Ik heb altijd bewust gekozen om wel te delen. Omdat ik vrouwenpijn niet zie als iets onbelangrijks, maar als de kanarie in de koolmijn: het meest duidelijke signaal van het mensenlichaam dat ons maatschappelijk tempo te hoog ligt. Voor mij was mijn pijn nooit “mijn probleem”, maar “ons probleem”. Wanneer ik vroeger op mijn werk aangaf dat ik door hevige menstruatiepijn mijn gebruikelijke hoge tempo niet kon aanhouden, kreeg ik opvallend genoeg ruimte en begrip van mijn mannelijke collega’s. De vrouwelijke collega’s reageerden bijna systematisch met: “Ik heb ook pijn. Neem een pijnstiller en doe verder.” Dat contrast is confronterend. Zeker omdat binnen de holistische vrouwenwelzijnscultuur vaak de patriarchie wordt aangewezen als primaire oorzaak van vrouwenklachten, terwijl we in de praktijk zien dat sociaal onbegrip en schaamte vandaag vaak, onbewust, door vrouwen zelf in stand worden gehouden.

Wanneer er een gedeelde bedding zou ontstaan waar vrouwen samen kunnen komen om die pijn uit de individuele schaamte te halen, kan het destructieve patroon tussen vrouwen kantelen 

• van: “ik heb ook pijn, dus doe verder”

• naar: “wanneer jij over jouw pijn spreekt, nodig je mij uit om ook mijn pijn te erkennen — en te luisteren naar de vraag van mijn lichaam om te vertragen en te verzachten.”

Dit is de culturele shift die wij als vrouwen zelf te maken hebben, en waarvoor we ons niet blijvend kunnen verstoppen achter “het is allemaal de schuld van de patriarchie”. Wanneer we onze eigen rol in het voortzetten van deze cultuur erkennen, kunnen we haar, van de grond af, veranderen in iets wat ons als vrouwen werkelijk ten goede komt.

De laatste reden is dat de keuze om niet over deze pijnlijke processen te spreken vaak voortkomt uit een zelfbeschermingsmechanisme. Gebeurtenissen zoals een abortus of intieme menstruatiepijn zijn geen zaken die men doorgaans aan de grote klok wil hangen, en dit artikel is dan ook zeker geen oproep om vanaf nu met iedereen die we tegenkomen onze meest intieme pijn te delen. Dus nee, je hoeft de volgende keer dat een collega vraagt: “Hoe gaat het?” niet te antwoorden met: “Oh, je weet wel, ik heb vannacht geen oog dichtgedaan omdat mijn menstruatiepijn weer zo hevig was, dus niet top,” om je welzijn als vrouw te verhogen.

Het is gezond en adaptief gedrag om te kiezen zulke ervaringen niet te delen in een cultuur waar weinig ruimte bestaat om dat te doen. Waar ik met dit artikel — en met alles wat ik doe binnen WAV — voor ijver, is jou als holistische professional aan te moedigen en uit te nodigen om zo’n veilige ruimte te creëren, zodat vrouwen daar terechtkunnen wanneer ze dat nodig hebben. Het gaat erom dat je jouw vrouwencirkel of praktijk zodanig organiseert dat er rekening wordt gehouden met valkuilen zoals traumalooping en traumabonding. Dan kan er ruimte ontstaan waarin een vrouw op een opbouwende en ondersteunende manier kan spreken over haar abortus, menstruatiepijn of andere intieme ervaringen.

Die ruimte creëren betekent een draagvlak bieden dat vrouwen versterkt, hen uitnodigt om te vertragen en hen toelaat hun medische trajecten of chronische pijn op een gedragen manier te integreren in hun leven — wat uiteindelijk resulteert in meer draagkracht en welzijn op individueel niveau, en in een cultuurshift in hoe we als vrouwen elkaar benaderen of maatschappelijk benaderd worden.

Dat is het werk van de holistische welzijnswerker die zich inzet om vrouwelijk welzijn te verbeteren. In de opleiding Zelfbaarmoedermassage Workshop Host leer je hoe je zo’n veilige ruimte opzet waar vrouwen terechtkunnen met hun verhalen, of simpelweg om in stilte te luisteren en zich te verbinden met andere vrouwen.

In deze opleiding leer je de zelfbaarmoedermassagetechniek aan om die door te geven binnen je eigen vrouwencirkels, en leer je hoe je de valkuilen van traumabonding en traumalooping kan voorkomen. Zo wordt jouw ruimte een opbouwende en veilige plek waar zowel de individuele als de maatschappelijke draagkracht van vrouwen groeit en hun fysieke welzijn verbetert. Meer info en inschrijven voor deze opleiding kan hier.

In service of Female-Centered Care,

Sarah Dous