Nazorg na een keizersnede: herstel, littekenweefsel en het terugvinden van sensualiteit in het bekken

1 op de 5 vrouwen in België bevalt via een keizersnede (statbel.fgov). Deze medische ingreep is vaak levensreddend en een belangrijke vooruitgang binnen ons zorglandschap.

Maar wat er daarna gebeurt, dragen de meeste mama’s in stilte.

Wanneer de vrouw en baby fysiek hersteld zijn, stopt meestal ook de zorg voor de vrouw. Terwijl de impact van die ervaring nog veel langer doorweegt, en zich vaak uit in een afgesneden gevoel van hun bekken, libido en relatie tot hun sensualiteit.

Binnen het WAV-netwerk zien we dat deze impact verder gaat dan wat vandaag benoemd en behandeld wordt in de klassieke nazorg.

Daarom zetten wij in op hands-on holistische zorg die een sleutelrol speelt, niet alleen in het fysieke herstel, maar ook in iets dat vandaag onderbelicht blijft en toch fundamenteel is voor het welzijn van de nieuwe mama.

In dit artikel neem ik je mee in welke nazorg nodig is na een keizersnede, wat jouw opties zijn als vrouw, én welke zorg jij als holistische professional concreet kan bieden.

Binnen onderzoek naar postpartum herstel zien we dat vrouwen die bevallen via een keizersnede vaker veranderingen rapporteren in hun seksuele beleving en relatie tot hun lichaam. Zo wordt er een vermindering in seksuele beleving en libido beschreven in de eerste maanden na de bevalling, en bij een deel van de vrouwen blijft dit langer aanwezig. Dit wordt gelinkt aan zowel fysieke factoren (zoals littekenherstel en gevoeligheid) als psychologische factoren (zoals een negatieve beleving van de bevalling en lichaamsbeeld).

Daarnaast geven vrouwen regelmatig aan dat ze pijn of een verhoogde gevoeligheid ervaren rond het littekengebied. Ze willen vaak hierdoor niet aangeraakt worden aan hun onderbuik, wat op zijn beurt terug invloed heeft op intimiteit en lichaamscontact. Dit gaat overgins ook verder dan de slaapkamer, denk maar aan liefkozend contact met de kindjes of zelf vrienden. 

Een derde element dat terugkomt, is dat ze een veranderd lichaamsbeeld rapporteren. Vrouwen beschrijven een gevoel van vervreemding ten opzichte van hun onderbuik of bekkenregio, zeker wanneer de bevalling als ingrijpend of onverwacht werd ervaren.

Deze bevindingen zijn afkomstig uit internationaal onderzoek naar postpartum seksuele gezondheid en herstel (o.a. studies gepubliceerd in tijdschriften zoals BJOG en Birth). Binnen het WAV-netwerk herkennen we deze signalen sterk, maar zien we ook dat de impact zich vaak niet alleen uit op fysiek niveau, maar doorwerkt in hoe een vrouw zich opnieuw verhoudt tot haar bekken, haar sensualiteit en haar identiteitsvorming als vrouw.

Wanneer een keizersnede plaatsvindt, worden verschillende lagen van de huid en het onderliggende weefsel in de onderbuik geopend om de baby ter wereld te brengen. Deze lagen worden nadien opnieuw gesloten, waarna het lichaam zichzelf herstelt via littekenweefsel.

Littekenweefsel en gewoon huidweefsel zijn niet hetzelfde. Gewoon huidweefsel wordt via een geordende, organische structuur gevormd, met beweegruimte en soepelheid. Littekenweefsel gaat zo snel mogelijk proberen te groeien om de wond te dichten. Dit resulteert in weefsel dat ongeordend gevormd is en vaak veel steviger aanvoelt, zoals je kan merken wanneer je over een litteken wrijft. Door die stevigheid mist dit stukje van de huid ook haar soepelheid.

Ook op het niveau van zenuwweefsel (sensatie) is er een verschil. In gezond huidweefsel is de verdeling van zenuwuiteinden fijn afgestemd, waardoor aanraking, druk en temperatuur op die plek genuanceerd kunnen worden waargenomen. In littekenweefsel verloopt deze heropbouw minder georganiseerd. Zenuwuiteinden groeien wel terug in, maar vaak op een minder gestructureerde manier, wat kan leiden tot verminderde gevoeligheid, een dof gevoel, of net overgevoeligheid in het littekengebied.

Dus als een vrouw minder gevoel of sensatie ervaart na een keizersnede, is dit niet “haar fout”, maar mee te verklaren doordat er minder of anders georganiseerde zenuwuiteinden aanwezig zijn op dat plekje van haar lichaam. Dit is een belangrijke aanvulling, want ik merk in de praktijk dat de meeste vrouwen problemen internaliseren, terwijl hun lichaam op fysiek of biologisch vlak heel normaal reageert. Vandaar dat ik met WAV ook die schaamte uit de individuele beleving van de vrouw wil halen, door dit soort artikels te schrijven.

Gezond littekenweefsel heeft ongeveer twee jaar nodig om volledig te herstellen, maar soms kan littekenweefsel (door inflammatie of andere factoren) onderhuids blijven verkleven, wat tot adhesies leidt. (Om meer te leren over verklevingen kan je dit artikel lezen, waarin ik dit in diepte uitleg.) Deze verklevingen beperken de mobiliteit en soepelheid van de littekenregio verder en kunnen ook pijn of andere klachten veroorzaken.

Medisch gezien wordt littekenherstel vaak vooral in functie van esthetiek bekeken: is het litteken van buiten mooi genezen? Dan is de vrouw ook genezen. Maar onderhuidse mobiliteit en beweeglijkheid worden amper betrokken, terwijl dit absoluut impact heeft op gezondheid en welzijn. Zo merk ik uit de praktijk dat vrouwen met onderhuidse verklevingen na een keizersnede ook vaak problemen met hun stoelgang of blaas ervaren. Daar gaan wij als holistische sector verder mee aan de slag, om, vanaf de bovenhuid genezen is, ook de onderliggende lagen te ondersteunen.

Want waar de medische sector reductionistisch kijkt (één probleem, één oplossing), kijken wij in de holistische sector breder. Alle organen in het bekken zijn met elkaar verbonden, en zo kan het gebeuren dat wanneer een keizersnede niet goed geneest of verder in verklevingen evolueert, dit mee een oorzaak kan zijn van andere bekken- en buikregioproblemen.
(Deze tekst is niet bedoeld als zelfdiagnose, maar als een holistische blik op de bekkenbodem. In een online wereld waar veel informatie circuleert, kunnen we onszelf soms ook onnodig ongerust maken. Dat is niet de bedoeling van dit artikel. Wel wil ik het inzicht in holistische zorg na een keizersnede verdiepen.)

Door ondertussen ontzettend veel vrouwen te masseren die een keizersnedebevalling hebben ervaren, merk ik dat er ook een emotionele factor speelt die minder benoemd wordt.

Vrouwen in mijn praktijk en de baarmoedermassage facilitatortrainingen benoemen vaak dat ze jaren niet naar hun buik wilden kijken of zichzelf daar wilden aanraken. Laat staan dat ze daar iemand anders toelieten. Velen benoemen dat dit een negatief effect had op hun seksueel leven, omdat, zelfs wanneer hun partner hen sexy vond, zij dit gevoel niet konden delen.

Vanuit de Womb Awakening (holistische) blik zien we ook dat, voor seksueel genot, de vrouw volledig in belichaamd plezier kan afzakken en zo de man meeneemt in dat plezier. Maar wanneer de vrouw niet in haar lichaam aanwezig kan zijn, omdat er mentaal negatieve gevoelens gelinkt zijn aan haar lichaam, zal dit logischerwijs impact hebben op haar seksuele ervaringen, en zo op de relatie zelf.

Als baarmoedermassage facilitator gaan we de vrouw in zo’n geval niet meteen naar geluk en blijdschap helpen bewegen. Wat we eerst doen, is een kader bieden om de negatieve emoties die ze voelt ten aanzien van haar lichaam en buik te kanaliseren. Om pas wanneer die geuit en erkend zijn, verder te werken op sensualiteit en het opnieuw toelaten van plezier. Dit gebeurt niet in één sessie van 60 minuten, maar gaat over een traject van meerdere massagesessies. Verwerking en resourcing vragen tijd — iets wat de medische sector vaak niet heeft, en waar de holistische sector een belangrijke rol in kan spelen.

Als je een baarmoedermassage boekt bij de facilitatoren van WAV, zal je altijd verwelkomd worden met een theetje en een kort introgesprek. Dit wordt heel bewust zo aangeleerd, want als we werken met vrouwen die soms al jaren niet meer aangeraakt zijn op die plek, willen we niet meteen ‘baf, ga maar op de tafel en we vliegen erin’. Nee. Holistisch en female-centered te werk gaan betekent traag werken, met ruimte voor echte verbinding.

Wanneer de vrouw zich meer op haar gemak voelt, mag ze plaatsnemen op de massagetafel, met kleren aan als ze dit liever heeft. Dan rollen we haar kledij gewoon een beetje op of naar beneden, zodat we aan de buikregio kunnen. Als ze al klaar is om aan haar litteken zelf aangeraakt te worden, zullen we uiteraard de broek laag genoeg oprollen, zodat we op het litteken zelf kunnen masseren.

Dan voeren we de massage uit. Die werkt op twee lagen:

De fysieke laag:

Via manuele massagetechnieken wordt de buik- en bekkenregio geleidelijk opnieuw benaderd, waarna er ook dieper op het litteken zelf gewerkt kan worden. Het masseren van littekenweefsel kan helpen om de mobiliteit te verbeteren en de doorbloeding te stimuleren. Indien er verklevingen aanwezig zijn, kan massage bijdragen aan het versoepelen van het weefsel en het verbeteren van de beweeglijkheid tussen de verschillende lagen.

Op langere termijn, bij regelmatige behandeling, kan massage ook bijdragen aan het herstellen van de sensorische waarneming in die regio. Door herhaalde, veilige aanraking kan het zenuwstelsel zich opnieuw afstemmen op het gebied, wat kan ondersteunen in het terugkeren van gevoel en het heropbouwen van sensualiteit in de buik- en bekkenregio.

Omdat seksuele beleving sterk verbonden is met zowel fysieke sensatie als de mate waarin een vrouw zich veilig en aanwezig voelt in haar lichaam, kan dit proces ook doorwerken in libido, intimiteit en het vermogen om opnieuw plezier te ervaren.

De emotionele laag:

Een van onze ethische regels als baarmoedermassage facilitator van WAV is dat je in afstemming met het tempo van de vrouw zelf werkt. Opnieuw: na soms jaren niemand toe te laten in die buikregio, kan plots exact daar aangeraakt worden heel eng zijn. Er kunnen emoties van angst of wantrouwen aanwezig zijn. Het is niet de bedoeling dat we puur fysiek te werk gaan, waarbij de vrouw emotioneel niet aanwezig is in haar lichaam.

Op emotioneel vlak is het de bedoeling van baarmoedermassage om vrouwen net te helpen terug in relatie te gaan met hun buik- en bekkenregio. Daarom gaan de facilitatoren traag te werk, op het tempo dat de vrouw zelf aangeeft als comfortabel.

Het gaat hier over gradueel terug contact maken met het bekken. Hier gebruiken we het motto: slow is fast. Beter trager werken nu, dan te snel gaan en over grenzen heen gaan.

Uiteraard, als de vrouw het aangenaam vindt en er een diep vertrouwen is tussen de baarmoedermassage facilitator en haarzelf, kan dit proces vlotter verlopen of kan ze net een iets dynamischere massage wensen. Masseren volgens de principes van female-centered care betekent niet werken onder de ‘woke’ regels van consent, maar onder de échte betekenis van consent: con-sent, met-gevoel.

Baarmoedermassages ontvangen na een keizersnede bevalling gaat niet alleen over herstel. Het gaat over het heraanleren van interne voeling met een gebied dat medisch behandeld is, maar niet opnieuw geïntegreerd werd. Dat is de sleutelrol die holistische zorg vrouwen vandaag kan bieden.

Binnen Womb Awakening Vlaanderen leiden we professionals op om deze vorm van zorg op een veilige, onderbouwde en female-centered manier aan te bieden. Als aanvulling waar vandaag nog een duidelijke kloof ligt tussen de finale medische zorg en gedijen in het dagdagelijkse leven van de vrouw.

Wil jij deze rol opnemen binnen jouw praktijk, of je verder verdiepen in het werken met vrouwen na een keizersnede? Dan nodig ik je uit om de baarmoedermassage facilitatortraining te ontdekken.

In Service of Female-Centered Care, 

Sarah Dous